Monday, 26 August 2019|دوشنبه، 4 شهريور، 1398|يا قاضي الحاجات|افراد آنلاین: 34 نفر

حکایت سیزده به در، در تاریخ کهن چه بوده است؟

تاریخ انتشار: سه شنبه، 13 فروردين، 1398 فرهنگ و هنر ، مناسبت های ایرانی و خارجی
+ A -

رسم بیرون رفتن از خانه در روز سیزدهم فروردین ماه و آن روز را به شادی و خوشی گذراندن از رسوم دیریان ایرانی است و آخرین قسمت از مجموعه رسم‌های جشن بهاری است که با شب سوری و آتش افزوزی آغاز می‌شود وبا طبیعت‌گردی به پایان می‌رسد. البته بخش آتش افروزی این جشن سالیان سال است که در کشور ما وجود ندارد ولی باید بدانید که رسوم شب سوری در حقیقت موخره‌ای برای جشن بهاری است و سیزده نوروز آن را پایان می‌دهد.

خندیدن و شادی کردن در روز سیزدهم به معنای تمثیلی فرو ریختن اندیشه‌های تیره و پلید است چرا که در باور ایرانیان باستان، اندیشه‌های تره ره آورد اهریمن و فرزندان اوست. در کتب تاریخی ابوریحان بیرونی از «برنشستن کوسه» سخن به میان می‌آورد و می‌گوید: «آذر ماه بروزگار خسروان اول بهار بوده و به نخستین روز از دی از بهر فال مردی بیامدی کوسه، برنشسته بر خری و به دست کلاغی گرفته و به باد بیزن خویشتن با همی زدی و زمستان را دواع همی کردی وز مردمان بدان چیزی یافتی و به زمانه ما به شراز همین کرده‌اند…»

بر نشستن کوسه در حقیقت نوعی رسم شبه کارناوالی است که انواع دیگر آن در برخی از شهره و روستاهای ایران به ویژه در روز سیزده به در همچنان وجود دارد. در برخی از این مناطق مردی قسمت قدامی و خلفی خری یا اسبی را که از پارچه و کاغذ ساخته شده بر پیش و پس خود می‌بنند و خود را به شکل موجودی افسانه‌ای در میآورد که قسمت بالای آن چهره انسان و قسمت پایین چهره اسب یا خر به خود می‌گیرد و دف زنان می‌رقصد. این شکل کارناوالی که نماینده حلول ارواح است در بسیاری از سرزمین‌های اسلاوی امروز هم دیده می‌شود.

در سرزمین‌های اسلاوی (کشورهایی مانند روسیه و صربستان و لهستان و کرواسی و بلغارستان و…) ، یک دوره دوازده روزه جشن‌های کارناوالی در ایام آغاز سال نو وجود دارد که ریشه تاریخی آن به هند و اروپا برمی‌گردد. در این جشن‌ها مردم با ماسک‌های حیوانات گوناگون که نماینده ارواح هستند می‌رقصد و بنا بر آیین و فرهنگ این سرزمین‌ها، دوازده روح پلید در تمام مدت سال دوازده ستونی را که دنیا بر آنها قرار گرفته می‌جوند و هنگامی که ستون آخر در شرف افتادن است (یعنی ماه دوازدهم سال) ارواح خبیث برای جشن روی زمین می‌آیند. اما این ستون‌ها در زمانی که اهریمن‌ها روی زمین مشغول شادی و رقص هستند، مرمت می‌شوند و به حال نخستین روز خود در می‌آیند در نتیجه جهان از هم فرو نمی‌ریزد. این ارواح هم در روز سیزدهم سال نو به زمین فرو می‌روند و باز کار خود را شروع می‌کنند.

روز سیزدهم در این باورها در حقیقت آغاز زندگی دوباره عادی انسان‌هاست و بنابر همین اعتقادات باید گفت که روز سیزدهم روز جشن نجات دهان و دوره تکامل جدید ستونهای نو جهان هستی است، بسیاری از کارشناسان و دیرینه شناسان بر این باورند که اسطوره روز سیزده به در ما ایرانیان نیز بر اساس همین باورها شکل گرفته است.

در اساطیر ایرانی عمر جهان هستی ۱۲ هزار سال است و عدد ۱۲ از بروج دوازده گانه گرفته شده است. در این اساطیر اینطور آمده که پس از ۱۲ هزار سال، دوره جهان بسهت می‌شود و انسان‌هایی که در جهان هستی وظیفه جنگ در برابر اهریمن را دارند در نهایت می‌توانند بر علیه او پیروز شوند. (این نبرد پایانی در قالب نبرد سوشیانت، منجی موعود در باورهای ایرانی اساطیری با اهریمن تعریف شده است.)

با پایان یافتن جنگ با اهریمن در انتهای دوره دوازده هزار ساله، دیگر جهان مادی وجود نخواهد داشت و بشریت به جایگاه ابدی خود در عالم مینو بازخواهد گشت. با دانستن این موضوع می‌توان ادعا کرد که نخستین دوازه روز جشن زایش انسان‌ها گویا تمثیلی از این ۱۲ هزار سال زندگی و زایش بشریت است و روز سیزدهم هم تمثیلی از هزاره سیزدهم است که انسان‌ها در کنار فرشته‌ها در عالم مینو زندگی دوباره‌ای را آغاز می‌کنند.

در متون کهن فارسی ذکری از بیرون شدن خانه‌ها و رفتن به دل طبیعت در روز سیزدهم فروردین نیامده است. در جشن‌های بهاره ساسانی رسم بر این بود که در روز ششم نوروز، محصولی را که روی دوازده یا هفت ستون خشتی کاشته بودند با نوای موسیقی و رقص جمع می‌کردند و آنها را میان تالارهای کاخ می‌پراکندند. زرتشتیان همچنان این آیین را دارند و روز ششم فروردین همزمان با زایش زرتشت، به گشت طبیعت می‌روند. اما همانطور که گفته شد بیرون رفتن در روز سیزدهم در متون کهن فارسی نیامده است.

اما توجیهی که برای این رسم دیرینه وجود دارد به تقویم اوستایی می‌رسد، چرا که روز سیزدهم سال نو بر اساس این تقویم، روز ویژه طلب باران بهاری برای کشتزارهای نو بوده است. روز سیزدهم ماه متعلق به ایزدی به نام تیریت تیشتری بود که ایزد باران است. این ایزد همواره به صورت اسبی، با دیو خشکی و خشکاسی که دیو «اپوش» نام دارد در جنگ و ستیز است و اگر شکست بخورد، آب‌ها و گیاهان می‌خشکند. این ایزد در سرزمین خشک ایران بسیار مورد ستایش و مهر و محبت دیرینیان بوده و برای آنکه پیروز شود، لازم بود که همه مردمان در نماز از او نام برند و او را بستایند.

در اوستا درباره این ایزد چنین آمده است: «چون نیروی ده اسب، ده شتر، ده گاو، ده کوه و ده رود ناوتاک روان شود (در صورت پیروزی) و آإ جوی‌ها به سوی محصول با دانه‌های درشت و چراگاه‌ها با دانه‌های ریز و به سوی جهان مادی روان می‌گشت.»

برای همین به نظر می‌رسد که ایرانیان در روزگاران کهن، پس از برگزاری مراسم نوروزی و دمیدن سبزه و گندم و جو و حبوبات، در نخستین روزهای سال و در روزی که متعلق به ایزد باران بود، یعنی روز سیزدهم فروردین ماه، به دشت و صحرا و کنار چشمه و جویبار می‌رفتند تا به هنگام شکست یافتن دیو خشکسالی در نیمروز گوسفندی بریان کرده و پیروزی ایزد بر اهریمن را جشن می‌گرفتند. بریان کردن و خوردن این گوسفند امروزه تبدیل به صرف وعده نهار در نیمروز توسط ملت ایران شده است.

در بسیاری از روستاهای ایران هنوز هنگام تابستان مراسم طلب باران به هنگام خشکسالی برگزار می‌شود و در دین و آیین اسلام هم نمازی برای نماز باران رحمت الهی وجود دارد و باید گفت که موضوع باران در سرزمین‌های خشکی مانند ایران و عربستان، همیشه موضوع مهمی بوده است.

اما رسم سبزه به جوی آب انداختن را نیز نباید فراموش کرد که امروزه تقریبا در تمامی کشور انجام می‌شود. روانه کردن سبزه به جویبارها در حقیتق تمثیلی است از دادن فدیه به ایزد آب (آناهیتا) و ایزد باران تا به این طریق تخمه بارور شده‌ای را که ناهید فرشته موکل آن بوده به خود ناهید بازگردد و گیاهی را که ایزد تیر پرورانده نیز به خود آن برگردانند. این فدیه بر اساس متون کهن پارسی موجب برکت و باروری و آسالی در سال نو است.

یکی دیگر از مواردی که می‌توان درباره علت بیرون رفتن مردم و زدن به دل طبیعت آنها در روز سیزدهم فروردین جستار کرد، نحسی عدد ۱۳ است. حوادث بسیاری در طول تاریخ و بر اساس نوشتارهای کهن رخ داده که در روز سیزدهم ماه بوده و این اندیشه را به ذهن مردم آورده که در هر چند هزار سال یکبار در همین هنگام سال، بلایی آئمانی دوره جهان را فرو خواهد بست. مردم به طور سنتی در هر سال به هنگام روز سیزدهم فروردین ماه منتظر زلزله سهمینی بودند و این روز خانه و زندگی خود را رها کرده و زیر سقف نمی‌ماندند تا اگر زمین لرزه‌ای فرا رسد از آسیب آن در امان باشند.

بازی‌های گوناگون و آخرین سرودخوانی و دست افشانی پیک نوروزی در روز سیزده نیز آخرین یادگاری‌های مراسم کارناوالی دوران کهن هستند. در متون باستان نوشته شده که در روز سیزدهم فروردین مسابقاتی انجام می‌شده که در آنها یک نفر یا گروهی برنده مسابقه می‌شده (در متون کهن به مسابقه اسب دوانی اشارات خاصی شده) و از همین رو معمولا بازی‌هایی که در روز سیزده به در انجام می‌شود، مشخصا دارای برنده و بازنده است. گویند که پیروزی در این مسابقات همانند پیروزی ایزد باران بر اهریمن است و شادی‌ها و رقص‌ها باقی مانده‌ای از مراسم تطهیر درونی سال نو است.

لینک کوتاه مطلب:

 ارسال به دوست

نام شما:

ایمیل دوست شما:

ارسال نظر

نظر خود را درباره این مطلب بنویسید ...

گیشه روزنامه

سینما، هنرمندان و ورزشکاران

بیوگرافی آیچه آیشن توران بازیگر ترک + عکسبیوگرافی آیچه آیشن توران بازیگر ترک + عکسداریوش اسدزاده درگذشتداریوش اسدزاده درگذشتنخستین تصویر از مزدک میرزایی در لندن منتشر شد!نخستین تصویر از مزدک میرزایی در لندن منتشر شد!بیوگرافی برکای هاردال بازیگر ترک + عکسبیوگرافی برکای هاردال بازیگر ترک + عکسبیوگرافی دیدیم بالچین بازیگر ترک + عکسبیوگرافی دیدیم بالچین بازیگر ترک + عکسبیوگرافی آتاکان هوشگورن بازیگر و مدل ترک + عکسبیوگرافی آتاکان هوشگورن بازیگر و مدل ترک + عکستصاویر جدید هنرمندان و بازیگران مشهور ایرانی در اینستاگرام (265)تصاویر جدید هنرمندان و بازیگران مشهور ایرانی در اینستاگرام (265)بیوگرافی شووال سام بازیگر ترک + عکسبیوگرافی شووال سام بازیگر ترک + عکسبیوگرافی سینم اوزتورک بازیگر ترک + عکسبیوگرافی سینم اوزتورک بازیگر ترک + عکسیک گزارشگر تلویزیونی دیگر مهاجرت کرد؟یک گزارشگر تلویزیونی دیگر مهاجرت کرد؟برنده مسابقه عصر جدید اعلام شد/ رای 6 و نیم میلیونیبرنده مسابقه عصر جدید اعلام شد/ رای 6 و نیم میلیونیبیوگرافی سنم یلس بازیگر ترک + عکسبیوگرافی سنم یلس بازیگر ترک + عکسناصر احمدی، دوبلور درگذشتناصر احمدی، دوبلور درگذشتحمله کیهان به لیلی رشیدی/بی حجابی، ستاره، نگارحمله کیهان به لیلی رشیدی/بی حجابی، ستاره، نگارشخصیت های کارتونی مشهوری که از روی سلبریتی ها طراحی شدندشخصیت های کارتونی مشهوری که از روی سلبریتی ها طراحی شدندتجاوز کارگردان مشهور ایرانی به دختر دانشجو!تجاوز کارگردان مشهور ایرانی به دختر دانشجو!بیوگرافی بگوم کوتوک بازیگر ترک + عکسبیوگرافی بگوم کوتوک بازیگر ترک + عکسبیوگرافی گوربی ایلری بازیگر ترک + عکسبیوگرافی گوربی ایلری بازیگر ترک + عکسبازدید کدام‌یک از این ۵ ستاره، برنده «عصر جدید» خواهد شد؟بازدید کدام‌یک از این ۵ ستاره، برنده «عصر جدید» خواهد شد؟عکس جنجالی شهاب حسینی با یک خانم + واکنش تند شهاب حسینیعکس جنجالی شهاب حسینی با یک خانم + واکنش تند شهاب حسینیتصاویری از بازیگران در جشن عکاسان سینمای ایرانتصاویری از بازیگران در جشن عکاسان سینمای ایرانستاره اسکندری و گیله‌وا از شبکه سه خارج شدندستاره اسکندری و گیله‌وا از شبکه سه خارج شدندبیوگرافی شاهان گوکباکار بازیگر نقش رجب ایودیک + عکسبیوگرافی شاهان گوکباکار بازیگر نقش رجب ایودیک + عکسبیوگرافی فرح زینب عبدالله بازیگر ترک + عکسبیوگرافی فرح زینب عبدالله بازیگر ترک + عکسحمایت جکی چان از چنگال های الکتریکی دولت چین برای حمله به معترضان هنگ کنگحمایت جکی چان از چنگال های الکتریکی دولت چین برای حمله به معترضان هنگ کنگ
واکنش سالار عقیلی و فرزانه کابلی به حواشی کنسرت جنجالیواکنش سالار عقیلی و فرزانه کابلی به حواشی کنسرت جنجالیحمله کیهان به سالار عقیلی و خانم بازیگر/ کار زشت و سخیف!حمله کیهان به سالار عقیلی و خانم بازیگر/ کار زشت و سخیف!مافیا، الیسا را از موسیقی فراری داد!مافیا، الیسا را از موسیقی فراری داد!عکس عاشقانه تارکان و همسرشعکس عاشقانه تارکان و همسرشبازیگری که مورد تحسین قرار گرفت اما حالا منتظر اجرای حکم اعدام است!بازیگری که مورد تحسین قرار گرفت اما حالا منتظر اجرای حکم اعدام است!بیوگرافی چیناره ملیک زاده خواننده و بازیگر آذربایجانی + عکسبیوگرافی چیناره ملیک زاده خواننده و بازیگر آذربایجانی + عکسبیوگرافی سیلا گنچ اوغلو خواننده ترک + عکسبیوگرافی سیلا گنچ اوغلو خواننده ترک + عکسامروز چیا بدونیم: گیر سه پیچ به کودکی بازیگران و چند خبر دیگرامروز چیا بدونیم: گیر سه پیچ به کودکی بازیگران و چند خبر دیگربیوگرافی ایرم دریجی خواننده ترک + عکسبیوگرافی ایرم دریجی خواننده ترک + عکسبیوگرافی بوراک اوزدمیر سرآشپز ترک + عکسبیوگرافی بوراک اوزدمیر سرآشپز ترک + عکسابراز احساسات انریکه به طرفداران ایرانی‌اش + عکسابراز احساسات انریکه به طرفداران ایرانی‌اش + عکسورشکسته های مشهور؛ سلبریتی هایی که ثروت عظیم خود را بر باد دادندورشکسته های مشهور؛ سلبریتی هایی که ثروت عظیم خود را بر باد دادندمورد عجیب پاشایی، حبیب، هاکان و صفوی/ این آهنگ‌ها از کجا می‌آیند؟مورد عجیب پاشایی، حبیب، هاکان و صفوی/ این آهنگ‌ها از کجا می‌آیند؟اعتراض وکیل شجریان به منع تعقیب شریعتمداریاعتراض وکیل شجریان به منع تعقیب شریعتمداریپست تبلیغاتی در اینستاگرام ستاره های ایرانی، چند؟!پست تبلیغاتی در اینستاگرام ستاره های ایرانی، چند؟!محمدباقر منصوری درگذشت + بیوگرافیمحمدباقر منصوری درگذشت + بیوگرافیکیتی پری در دادگاه محکوم شدکیتی پری در دادگاه محکوم شدپلیس تایید کرد/همراه حامد زمانی اقلام ممنوعه داشته است!پلیس تایید کرد/همراه حامد زمانی اقلام ممنوعه داشته است!پارسا خائف پدیده موسیقی خواهد شد؟پارسا خائف پدیده موسیقی خواهد شد؟بیوگرافی علی پرمهر خواننده + زندگی شخصی و همسرشبیوگرافی علی پرمهر خواننده + زندگی شخصی و همسرشتکذیب دستگیری حامد زمانی به دلیل حمل مواد مخدرتکذیب دستگیری حامد زمانی به دلیل حمل مواد مخدرخانه احمد شاملو در آستانه تخریب شدن + عکسخانه احمد شاملو در آستانه تخریب شدن + عکسامروز چیا بدونیم: از گرونترین بازیکن ایران تا دلیل اخراج عادلامروز چیا بدونیم: از گرونترین بازیکن ایران تا دلیل اخراج عادلبیوگرافی گونل زینالوا خواننده ترک + عکسبیوگرافی گونل زینالوا خواننده ترک + عکسلغو کنسرت علیرضا قربانی بخاطر نخست وزیر عراقلغو کنسرت علیرضا قربانی بخاطر نخست وزیر عراق
۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارند۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارنداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیدگلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!گلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنان۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنانازدواج  مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسیازدواج مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسینیکی لائودا راننده افسانه ای فرمول یک درگذشتنیکی لائودا راننده افسانه ای فرمول یک درگذشتکریستیانو رونالدو، مالک گران ترین خودروی صفر کیلومتر تاریخکریستیانو رونالدو، مالک گران ترین خودروی صفر کیلومتر تاریخآشنایی با سهیل عیاری راننده موفق ایرانی فرانسویآشنایی با سهیل عیاری راننده موفق ایرانی فرانسویبهترین جایگزین های عادل فردوسی پور!بهترین جایگزین های عادل فردوسی پور!علی انصاریان ازدواج کرد + عکسعلی انصاریان ازدواج کرد + عکسازدواج مسعود شجاعی | همسر مسعود شجاعی کیست؟ازدواج مسعود شجاعی | همسر مسعود شجاعی کیست؟بیوگرافی جورج لیکنز سرمربی باشگاه تراکتورسازی تبریزبیوگرافی جورج لیکنز سرمربی باشگاه تراکتورسازی تبریزوقتی که مجری شدن حساب و کتاب ندارد/جهان پهلوان علی آقا انصاریانوقتی که مجری شدن حساب و کتاب ندارد/جهان پهلوان علی آقا انصاریانعلی انصاریان مجری تلویزیون شدعلی انصاریان مجری تلویزیون شدواکنش خداداد عزیزی به ماجرای جکی چانواکنش خداداد عزیزی به ماجرای جکی چانکلاهبرداری یک دختر از ستاره‌های فوتبال/ یکی را صدمیلیون تیغ زد، یکی را بیشتر!کلاهبرداری یک دختر از ستاره‌های فوتبال/ یکی را صدمیلیون تیغ زد، یکی را بیشتر!ایرج دانایی‌فرد، اولین گلزن ایران در جام جهانی درگذشتایرج دانایی‌فرد، اولین گلزن ایران در جام جهانی درگذشتبیوگرافی سجاد غریبی هالک ایرانی + عکسبیوگرافی سجاد غریبی هالک ایرانی + عکسبیوگرافی مارتین فورد ترسناکترین مرد دنیا + عکسبیوگرافی مارتین فورد ترسناکترین مرد دنیا + عکسبیوگرافی امیر قلعه نویی + عکسبیوگرافی امیر قلعه نویی + عکسبیوگرافی رایان تفضلی + عکسبیوگرافی رایان تفضلی + عکسمائده برهانی؛ دختر ایرانی که در ترکیه می‌تازدمائده برهانی؛ دختر ایرانی که در ترکیه می‌تازد