Wednesday, 29 January 2020|چهارشنبه، 9 بهمن، 1398|يا حي و يا قيوم|افراد آنلاین: 43 نفر

حکایت سیزده به در، در تاریخ کهن چه بوده است؟

تاریخ انتشار: سه شنبه، 13 فروردين، 1398 فرهنگ و هنر ، مناسبت های ایرانی و خارجی
+ A -

رسم بیرون رفتن از خانه در روز سیزدهم فروردین ماه و آن روز را به شادی و خوشی گذراندن از رسوم دیریان ایرانی است و آخرین قسمت از مجموعه رسم‌های جشن بهاری است که با شب سوری و آتش افزوزی آغاز می‌شود وبا طبیعت‌گردی به پایان می‌رسد. البته بخش آتش افروزی این جشن سالیان سال است که در کشور ما وجود ندارد ولی باید بدانید که رسوم شب سوری در حقیقت موخره‌ای برای جشن بهاری است و سیزده نوروز آن را پایان می‌دهد.

خندیدن و شادی کردن در روز سیزدهم به معنای تمثیلی فرو ریختن اندیشه‌های تیره و پلید است چرا که در باور ایرانیان باستان، اندیشه‌های تره ره آورد اهریمن و فرزندان اوست. در کتب تاریخی ابوریحان بیرونی از «برنشستن کوسه» سخن به میان می‌آورد و می‌گوید: «آذر ماه بروزگار خسروان اول بهار بوده و به نخستین روز از دی از بهر فال مردی بیامدی کوسه، برنشسته بر خری و به دست کلاغی گرفته و به باد بیزن خویشتن با همی زدی و زمستان را دواع همی کردی وز مردمان بدان چیزی یافتی و به زمانه ما به شراز همین کرده‌اند…»

بر نشستن کوسه در حقیقت نوعی رسم شبه کارناوالی است که انواع دیگر آن در برخی از شهره و روستاهای ایران به ویژه در روز سیزده به در همچنان وجود دارد. در برخی از این مناطق مردی قسمت قدامی و خلفی خری یا اسبی را که از پارچه و کاغذ ساخته شده بر پیش و پس خود می‌بنند و خود را به شکل موجودی افسانه‌ای در میآورد که قسمت بالای آن چهره انسان و قسمت پایین چهره اسب یا خر به خود می‌گیرد و دف زنان می‌رقصد. این شکل کارناوالی که نماینده حلول ارواح است در بسیاری از سرزمین‌های اسلاوی امروز هم دیده می‌شود.

در سرزمین‌های اسلاوی (کشورهایی مانند روسیه و صربستان و لهستان و کرواسی و بلغارستان و…) ، یک دوره دوازده روزه جشن‌های کارناوالی در ایام آغاز سال نو وجود دارد که ریشه تاریخی آن به هند و اروپا برمی‌گردد. در این جشن‌ها مردم با ماسک‌های حیوانات گوناگون که نماینده ارواح هستند می‌رقصد و بنا بر آیین و فرهنگ این سرزمین‌ها، دوازده روح پلید در تمام مدت سال دوازده ستونی را که دنیا بر آنها قرار گرفته می‌جوند و هنگامی که ستون آخر در شرف افتادن است (یعنی ماه دوازدهم سال) ارواح خبیث برای جشن روی زمین می‌آیند. اما این ستون‌ها در زمانی که اهریمن‌ها روی زمین مشغول شادی و رقص هستند، مرمت می‌شوند و به حال نخستین روز خود در می‌آیند در نتیجه جهان از هم فرو نمی‌ریزد. این ارواح هم در روز سیزدهم سال نو به زمین فرو می‌روند و باز کار خود را شروع می‌کنند.

روز سیزدهم در این باورها در حقیقت آغاز زندگی دوباره عادی انسان‌هاست و بنابر همین اعتقادات باید گفت که روز سیزدهم روز جشن نجات دهان و دوره تکامل جدید ستونهای نو جهان هستی است، بسیاری از کارشناسان و دیرینه شناسان بر این باورند که اسطوره روز سیزده به در ما ایرانیان نیز بر اساس همین باورها شکل گرفته است.

در اساطیر ایرانی عمر جهان هستی ۱۲ هزار سال است و عدد ۱۲ از بروج دوازده گانه گرفته شده است. در این اساطیر اینطور آمده که پس از ۱۲ هزار سال، دوره جهان بسهت می‌شود و انسان‌هایی که در جهان هستی وظیفه جنگ در برابر اهریمن را دارند در نهایت می‌توانند بر علیه او پیروز شوند. (این نبرد پایانی در قالب نبرد سوشیانت، منجی موعود در باورهای ایرانی اساطیری با اهریمن تعریف شده است.)

با پایان یافتن جنگ با اهریمن در انتهای دوره دوازده هزار ساله، دیگر جهان مادی وجود نخواهد داشت و بشریت به جایگاه ابدی خود در عالم مینو بازخواهد گشت. با دانستن این موضوع می‌توان ادعا کرد که نخستین دوازه روز جشن زایش انسان‌ها گویا تمثیلی از این ۱۲ هزار سال زندگی و زایش بشریت است و روز سیزدهم هم تمثیلی از هزاره سیزدهم است که انسان‌ها در کنار فرشته‌ها در عالم مینو زندگی دوباره‌ای را آغاز می‌کنند.

در متون کهن فارسی ذکری از بیرون شدن خانه‌ها و رفتن به دل طبیعت در روز سیزدهم فروردین نیامده است. در جشن‌های بهاره ساسانی رسم بر این بود که در روز ششم نوروز، محصولی را که روی دوازده یا هفت ستون خشتی کاشته بودند با نوای موسیقی و رقص جمع می‌کردند و آنها را میان تالارهای کاخ می‌پراکندند. زرتشتیان همچنان این آیین را دارند و روز ششم فروردین همزمان با زایش زرتشت، به گشت طبیعت می‌روند. اما همانطور که گفته شد بیرون رفتن در روز سیزدهم در متون کهن فارسی نیامده است.

اما توجیهی که برای این رسم دیرینه وجود دارد به تقویم اوستایی می‌رسد، چرا که روز سیزدهم سال نو بر اساس این تقویم، روز ویژه طلب باران بهاری برای کشتزارهای نو بوده است. روز سیزدهم ماه متعلق به ایزدی به نام تیریت تیشتری بود که ایزد باران است. این ایزد همواره به صورت اسبی، با دیو خشکی و خشکاسی که دیو «اپوش» نام دارد در جنگ و ستیز است و اگر شکست بخورد، آب‌ها و گیاهان می‌خشکند. این ایزد در سرزمین خشک ایران بسیار مورد ستایش و مهر و محبت دیرینیان بوده و برای آنکه پیروز شود، لازم بود که همه مردمان در نماز از او نام برند و او را بستایند.

در اوستا درباره این ایزد چنین آمده است: «چون نیروی ده اسب، ده شتر، ده گاو، ده کوه و ده رود ناوتاک روان شود (در صورت پیروزی) و آإ جوی‌ها به سوی محصول با دانه‌های درشت و چراگاه‌ها با دانه‌های ریز و به سوی جهان مادی روان می‌گشت.»

برای همین به نظر می‌رسد که ایرانیان در روزگاران کهن، پس از برگزاری مراسم نوروزی و دمیدن سبزه و گندم و جو و حبوبات، در نخستین روزهای سال و در روزی که متعلق به ایزد باران بود، یعنی روز سیزدهم فروردین ماه، به دشت و صحرا و کنار چشمه و جویبار می‌رفتند تا به هنگام شکست یافتن دیو خشکسالی در نیمروز گوسفندی بریان کرده و پیروزی ایزد بر اهریمن را جشن می‌گرفتند. بریان کردن و خوردن این گوسفند امروزه تبدیل به صرف وعده نهار در نیمروز توسط ملت ایران شده است.

در بسیاری از روستاهای ایران هنوز هنگام تابستان مراسم طلب باران به هنگام خشکسالی برگزار می‌شود و در دین و آیین اسلام هم نمازی برای نماز باران رحمت الهی وجود دارد و باید گفت که موضوع باران در سرزمین‌های خشکی مانند ایران و عربستان، همیشه موضوع مهمی بوده است.

اما رسم سبزه به جوی آب انداختن را نیز نباید فراموش کرد که امروزه تقریبا در تمامی کشور انجام می‌شود. روانه کردن سبزه به جویبارها در حقیتق تمثیلی است از دادن فدیه به ایزد آب (آناهیتا) و ایزد باران تا به این طریق تخمه بارور شده‌ای را که ناهید فرشته موکل آن بوده به خود ناهید بازگردد و گیاهی را که ایزد تیر پرورانده نیز به خود آن برگردانند. این فدیه بر اساس متون کهن پارسی موجب برکت و باروری و آسالی در سال نو است.

یکی دیگر از مواردی که می‌توان درباره علت بیرون رفتن مردم و زدن به دل طبیعت آنها در روز سیزدهم فروردین جستار کرد، نحسی عدد ۱۳ است. حوادث بسیاری در طول تاریخ و بر اساس نوشتارهای کهن رخ داده که در روز سیزدهم ماه بوده و این اندیشه را به ذهن مردم آورده که در هر چند هزار سال یکبار در همین هنگام سال، بلایی آئمانی دوره جهان را فرو خواهد بست. مردم به طور سنتی در هر سال به هنگام روز سیزدهم فروردین ماه منتظر زلزله سهمینی بودند و این روز خانه و زندگی خود را رها کرده و زیر سقف نمی‌ماندند تا اگر زمین لرزه‌ای فرا رسد از آسیب آن در امان باشند.

بازی‌های گوناگون و آخرین سرودخوانی و دست افشانی پیک نوروزی در روز سیزده نیز آخرین یادگاری‌های مراسم کارناوالی دوران کهن هستند. در متون باستان نوشته شده که در روز سیزدهم فروردین مسابقاتی انجام می‌شده که در آنها یک نفر یا گروهی برنده مسابقه می‌شده (در متون کهن به مسابقه اسب دوانی اشارات خاصی شده) و از همین رو معمولا بازی‌هایی که در روز سیزده به در انجام می‌شود، مشخصا دارای برنده و بازنده است. گویند که پیروزی در این مسابقات همانند پیروزی ایزد باران بر اهریمن است و شادی‌ها و رقص‌ها باقی مانده‌ای از مراسم تطهیر درونی سال نو است.

لینک کوتاه مطلب:

 ارسال به دوست

نام شما:

ایمیل دوست شما:

ارسال نظر

نظر خود را درباره این مطلب بنویسید ...

گیشه روزنامه

سینما، هنرمندان و ورزشکاران

تحولات جدید در رابطه آصلی انور و مورات بوزتحولات جدید در رابطه آصلی انور و مورات بوزجان یامان بعد از مدتها در اینستاگرام عکس به اشتراک گذاشتجان یامان بعد از مدتها در اینستاگرام عکس به اشتراک گذاشتالچین سانگو باز هم مجبور به عذرخواهی شدالچین سانگو باز هم مجبور به عذرخواهی شدمحسن افشانی در دادگاه چه می‌کرد؟محسن افشانی در دادگاه چه می‌کرد؟عاشقانه 2 کلید خورد/ جای خالی مهناز افشارعاشقانه 2 کلید خورد/ جای خالی مهناز افشارچاغاتای اولوسوی سرباز شده و قایق اش را میفروشد!چاغاتای اولوسوی سرباز شده و قایق اش را میفروشد!تبلیغات بهنوش بختیاری خبرساز شد/ واکنش مردم تعرفه 40 میلیونی خانم بازیگرتبلیغات بهنوش بختیاری خبرساز شد/ واکنش مردم تعرفه 40 میلیونی خانم بازیگرفاحریه اوجن به اکران ها باز میگردد!فاحریه اوجن به اکران ها باز میگردد!حمله بی سابقه مهناز افشار علیه محسن تنابنده!حمله بی سابقه مهناز افشار علیه محسن تنابنده!حمله عجیب فراستی به بزرگان سینما/ رابرت دنیرو مقوای واقعی است!حمله عجیب فراستی به بزرگان سینما/ رابرت دنیرو مقوای واقعی است!کرم بورسین و سرنای ساریکایا هنوز هم با هم قرار میگذارند؟!کرم بورسین و سرنای ساریکایا هنوز هم با هم قرار میگذارند؟!سرنای ساریکایا برای حضور در نقش جدید آموزش خوانندگی می بیند!سرنای ساریکایا برای حضور در نقش جدید آموزش خوانندگی می بیند!شباهت عجیب نشان جدید ارتش آمریکا به یک سریال جنجال ساز شد!شباهت عجیب نشان جدید ارتش آمریکا به یک سریال جنجال ساز شد!چهره متفاوت بهبود در پایتخت ۶ + عکسچهره متفاوت بهبود در پایتخت ۶ + عکسرونمایی از فیلم جدید مسعود کیمیایی/ در آستارا خون شد!رونمایی از فیلم جدید مسعود کیمیایی/ در آستارا خون شد!واکنش بهروز وثوقی به بازگشت ایرانواکنش بهروز وثوقی به بازگشت ایرانآلینا بوز: هنوز برای ازدواج کردن خیلی کوچیکم!آلینا بوز: هنوز برای ازدواج کردن خیلی کوچیکم!کرم بورسین و ایرم حلواجی اوغلو در سریال جدید همبازی میشوندکرم بورسین و ایرم حلواجی اوغلو در سریال جدید همبازی میشونددلایل احضار ترانه علیدوستی به دادسرا روشن شددلایل احضار ترانه علیدوستی به دادسرا روشن شدسریال درام عاشقانه سیمرغ + تاریخ پخشسریال درام عاشقانه سیمرغ + تاریخ پخشاینستاگرام حساب کاربری مجری سمت خدا را مسدود کرد!اینستاگرام حساب کاربری مجری سمت خدا را مسدود کرد!ترانه علیدوستی به دادسرای رسانه احضار شدترانه علیدوستی به دادسرای رسانه احضار شدیوتیوب صفحه شبکه آی فیلم را مسدود کرد!یوتیوب صفحه شبکه آی فیلم را مسدود کرد!علیرضا داوودنژاد بازیگر شدعلیرضا داوودنژاد بازیگر شدبهنوش بختیاری مردم را میلیونر می‌کند!بهنوش بختیاری مردم را میلیونر می‌کند!
امیر تتلو بازداشت شد/ جزئیات نحوه دستگیریامیر تتلو بازداشت شد/ جزئیات نحوه دستگیریآخرین خبر از وضعیت محمدرضا شجریان/ خسرو آواز ایران در مراقبت‌های ویژهآخرین خبر از وضعیت محمدرضا شجریان/ خسرو آواز ایران در مراقبت‌های ویژهریحانا از نامزدش حسن جدا شد + عکسریحانا از نامزدش حسن جدا شد + عکسترانه جدید آلینا تیلکی به زبان انگلیسی خواهد بود!ترانه جدید آلینا تیلکی به زبان انگلیسی خواهد بود!پاسخ مصطفی رحماندوست به اتهام زن‌ستیز بودنپاسخ مصطفی رحماندوست به اتهام زن‌ستیز بودنمحمدرضا شجریان در بیمارستان بستری شدمحمدرضا شجریان در بیمارستان بستری شدسردار اورتاج: قول میدم زود بچه دار بشم!سردار اورتاج: قول میدم زود بچه دار بشم!سفر "گامنو" از زیر زمین به صدا و سیما/ ماجرای ممنوع التصویر بودن خواننده "خندوانه" چه بود؟سفر "گامنو" از زیر زمین به صدا و سیما/ ماجرای ممنوع التصویر بودن خواننده "خندوانه" چه بود؟ترانه جدید از سردار اورتاج و کارولین ایلمازترانه جدید از سردار اورتاج و کارولین ایلمازنقد تند خراسان بر شعر مصطفی رحماندوستنقد تند خراسان بر شعر مصطفی رحماندوستسامان خواننده لس آنجلسی در تهران دستگیر شدسامان خواننده لس آنجلسی در تهران دستگیر شدروایت الیف شافاک نویسنده ترکیه‌ای از علایق ادبی‌اش/ کاش شمس تبریزی را می‌دیدمروایت الیف شافاک نویسنده ترکیه‌ای از علایق ادبی‌اش/ کاش شمس تبریزی را می‌دیدمدستور بازداشت خواننده آلینا تیلکی صادر شد!دستور بازداشت خواننده آلینا تیلکی صادر شد!خواننده یاشام سالکیم عنوان مادر سال را قبول نکرد و درس سال را دادخواننده یاشام سالکیم عنوان مادر سال را قبول نکرد و درس سال را دادکنایه های سنگین سنان آکچیل به مصطفی صندل!کنایه های سنگین سنان آکچیل به مصطفی صندل!گاف محسن چاوشی خبرساز شدگاف محسن چاوشی خبرساز شدپارسا خائف، استعداد 14 ساله آلبوم موسیقی می‌دهد!پارسا خائف، استعداد 14 ساله آلبوم موسیقی می‌دهد!سلنا گومز در حالی که به عشق زندگیش فکر می کرد ، از فرط احساسات زبانش بند آمد!سلنا گومز در حالی که به عشق زندگیش فکر می کرد ، از فرط احساسات زبانش بند آمد!اندی خواننده ساکن لس‌آنجلس ستاره هالیوود شد! + تصاویراندی خواننده ساکن لس‌آنجلس ستاره هالیوود شد! + تصاویرمبارزه خواننده معروف و همسرش با یک بیماری ناآشنامبارزه خواننده معروف و همسرش با یک بیماری ناآشناشگفتی‌های اسکار ۲۰۲۰/ جنیفر لوپز و بیانسه ناک‌اوت شدندشگفتی‌های اسکار ۲۰۲۰/ جنیفر لوپز و بیانسه ناک‌اوت شدندعروسی مجلل خواننده سیلا گنج اوغلو و سرآشپز هازار امانیعروسی مجلل خواننده سیلا گنج اوغلو و سرآشپز هازار امانییادداشت علیرضا طلیسچی برای سیستان و بلوچستان/ اهداء درآمد کنسرت به سیل زدگانیادداشت علیرضا طلیسچی برای سیستان و بلوچستان/ اهداء درآمد کنسرت به سیل زدگانبهترین خواننده عرب کیست؟/ فهرستی از ۱۰ ستاره پرطرفداربهترین خواننده عرب کیست؟/ فهرستی از ۱۰ ستاره پرطرفدارتجربه تلخ و غم‌انگیز لیدی گاگا در ۱۹ سالگیتجربه تلخ و غم‌انگیز لیدی گاگا در ۱۹ سالگی
کشف حجاب کیمیا علیزاده در یادبود کشته‌شدگان ۷۳۷ بیشترکشف حجاب کیمیا علیزاده در یادبود کشته‌شدگان ۷۳۷ بیشترشهره بیات کشف حجاب کرد و پناهنده شد + پدرش چه گفت؟شهره بیات کشف حجاب کرد و پناهنده شد + پدرش چه گفت؟کریستیانو رونالدو و ورود به دنیای هنرکریستیانو رونالدو و ورود به دنیای هنرآپارتمان رویایی رونالدو در ایتالیا + عکسآپارتمان رویایی رونالدو در ایتالیا + عکسمهدی قائدی؛ غول کوچولوی فوتبال ایرانمهدی قائدی؛ غول کوچولوی فوتبال ایرانهالک ایرانی در برابر هالک برزیلی؛ سجاد غریبی برای اولین مبارزه خود وارد رینگ می‌شودهالک ایرانی در برابر هالک برزیلی؛ سجاد غریبی برای اولین مبارزه خود وارد رینگ می‌شوددیوید بکهام بازیگر شد/حضور در سریال خانواده مدرندیوید بکهام بازیگر شد/حضور در سریال خانواده مدرنانطباق DNA کریستیانو رونالدو با اسناد رسوایی لاس وگاس و اعتراف او به تجاوزانطباق DNA کریستیانو رونالدو با اسناد رسوایی لاس وگاس و اعتراف او به تجاوزجنجال عکس‌های فوتبالیست و مدل معروف/محمد صلاح زیر تیغ انتقاد!جنجال عکس‌های فوتبالیست و مدل معروف/محمد صلاح زیر تیغ انتقاد!خشن ترین و خونین ترین ورزش های رزمی مدرن | قسمت دومخشن ترین و خونین ترین ورزش های رزمی مدرن | قسمت دومخشن ترین و خونین ترین ورزش های رزمی مدرن | قسمت اولخشن ترین و خونین ترین ورزش های رزمی مدرن | قسمت اولروزی که جکی چان از بروس لی کتک خوردروزی که جکی چان از بروس لی کتک خوردسیاوش یزدانی؛ غوره نشده، مویز هم نمی‌شوی!سیاوش یزدانی؛ غوره نشده، مویز هم نمی‌شوی!او حسن یزدانی است؛ مردِ مردانِ مرداو حسن یزدانی است؛ مردِ مردانِ مردپوپک بسامی، اولین دختر وزنه‌بردار ایران در رقابت‌های جهانی تایلندپوپک بسامی، اولین دختر وزنه‌بردار ایران در رقابت‌های جهانی تایلندهادی چوپان؛ شگفتی بزرگ مسترالمپیای ۲۰۱۹هادی چوپان؛ شگفتی بزرگ مسترالمپیای ۲۰۱۹میشائیل شوماخر بعد از درمان از طریق سلول های بنیادی هوشیاری خود را به دست آوردمیشائیل شوماخر بعد از درمان از طریق سلول های بنیادی هوشیاری خود را به دست آورد۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارند۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارنداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیدگلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!گلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنان۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنانازدواج  مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسیازدواج مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسی